0968183786

Soạn thảo hợp đồng, những kỹ năng cần biết (P1)
26/06/2021

Soạn thảo hợp đồng là hoạt động đòi hỏi có nhiều kĩ năng chuyên sâu, không chỉ trong lĩnh vực pháp luật mà còn trong vấn đề về ngôn ngữ. Trong lần trước, tôi đã có một số bài viết về nội dung này, đề cập đến kỹ năng soạn thảo hợp đồng dưới các góc độ khác nhau. Thông qua các bài viết đó, một số bạn đã gọi điện, gửi email và nhắn tin cho tôi đề nghị viết đầy đủ và rõ hơn, cũng như nhờ giải đáp một số nội dung liên quan.

Do vậy, tôi làm clip này để trao đổi thêm vài vấn đề mà các bạn thắc mắc.

Vấn đề thứ nhất, mà các bạn hỏi, là có sự khác nhau giữa kỹ năng soạn thảo hợp đồng, kỹ thuật soạn thảo hợp đồng và quy định pháp luật về hợp đồng hay không. Sở dĩ các bạn hỏi như vậy, là vì trên thị trường đang có rất nhiều cuốn sách có tiêu đề là kỹ năng soạn thảo hợp đồng nhưng nội dung lại chỉ đề cập đến các vấn đề về kỹ thuật văn bản hoặc có cuốn sách chỉ biên tập lại các quy định pháp luật trong lĩnh vực hợp đồng.

Về vấn đề này, cá nhân tôi xin mạn phép không bình luận tới các cuốn sách đó, vì bản thân tôi cũng chưa có dịp đọc hết.

Cả về mặt ngôn ngữ và khoa học pháp lý, thì kỹ năng, kỹ thuật là hoàn toàn khác nhau

Trước hết, kỹ thuật soạn thảo hợp đồng là gì?. Thì kỹ thuật soạn thảo hợp đồng chính là khả năng sắp xếp các chi tiết và sử dụng các phương tiện biểu đạt trong hợp đồng do sự rèn luyện và kinh nghiệm mà có. Nói cụ thể hơn, kỹ thuật soạn thảo hợp đồng chính là cách sắp xếp câu, chữ, quy định pháp luật và yêu cầu của các bên thành một bản hợp đồng hoàn chỉnh.

Để có kỹ thuật soạn thảo tốt, thì cần có kiến thức về ngôn ngữ, về hợp đồng và quy định pháp luật trong lĩnh vực hợp đồng. Mỗi loại hợp đồng sẽ có những kỹ thuật soạn thảo riêng, nên bạn cần đọc, học và rèn luyện rất nhiều thì mới có thể soạn thảo được.

Các kỹ thuật soạn thảo hợp đồng bao gồm kỹ thuật về ngôn ngữ, tức là câu chữ và văn phong trình bày, diễn đạt, kỹ thuật lồng ghép các quy định pháp luật vào hợp đồng …..

Về kỹ năng soạn thảo hợp đồng, thì đó là khả năng vận dụng kiến thức, hiểu biết về pháp luật và mối quan hệ giữa các bên chủ thể hợp đồng để soạn thảo ra một bản hợp đồng cụ thể. Kỹ năng soạn thảo hợp đồng rất đa dạng và hoàn toàn khác với kỹ thuật soạn thảo. Kỹ năng chính là khả năng vận dụng kỹ thuật vào thực tiễn để đạt tới mục đích mà người soạn thảo cần hướng tới.

Tôi lấy ví dụ: Về kỹ thuật, thì rõ ràng là hợp đồng nào cũng cần được trình bày bởi câu chữ rõ ràng, khúc chiết và đơn nghĩa. Nhưng trong kỹ năng, thì điều quan trọng là câu chữ rõ ràng, khúc chiết hay đơn nghĩa tới giới hạn nào. Bạn có để ý thấy là các hợp đồng của các ngân hàng, Công ty bảo hiểm có rất nhiều chữ, mà chữ lại nhỏ, và các điều khoản cơ bản mà khách hay quan tâm nhất thì tách lên trang đầu, còn lại thì đẩy hết thành bản Điều kiện và điều khoản rất dài phía sau. Thực tế là chẳng mấy ai đọc phần phía sau. Nên khi có tranh chấp thì các ngân hàng và Công ty bảo hiểm lại vận dụng các quy định ở phần sau chứ không phải ở trang nhất. Nhiều bạn bảo đó là lừa đảo, nhưng thực ra thì đó là do đội ngũ Luật sư của ngân hàng và Công ty bảo hiểm đã cố tình soạn thảo như vậy để làm lợi cho khách hàng của mình. Đó là họ đang vận dụng kĩ năng soạn thảo hợp đồng để tạo ra những sản phẩm có lợi nhất cho khách hàng.

Cùng một quan hệ hợp đồng giống nhau, ví dụ là quan hệ mua bán xe ô tô chẳng hạn. Nếu tôi bảo vệ cho bên bán, thì kĩ năng của tôi sẽ định hướng viết hợp đồng theo một cách rất khác. Nhưng nếu tôi bảo vệ cho bên mua, thì cách viết bản hợp đồng đó lại rất khác. Tôi phải vận dụng kỹ năng để tốt nhất cho khách hàng.

Để có thể vận dụng kỹ năng soạn thảo hợp đồng vào công việc tốt nhất, tôi khuyên các các bạn mấy vấn đề như sau:

Thứ nhất: Trước khi bắt tay vào soạn thảo, bạn cần xác định rõ quan hệ hợp đồng là gì? Không phải là lý thuyết đâu bạn ạ, mà điều này là cốt yếu của bất kỳ ai tư vấn xử lý các sự kiện pháp lý.

Cũng giống như quan hệ pháp luật, là các quan hệ xã hội do pháp luật điều chỉnh. Thì quan hệ hợp đồng chính là quan hệ giữa các bên mà hợp đồng điều chỉnh. Do đó, phải nắm được là các nội dụng quan hệ giữa các bên như thế nào.

Quan hệ đó có thể là quan hệ mua xe o to, quan hệ thuê nhà, quan hệ vay tiền, quan hệ hợp tác kinh doanh.

Trong mỗi loại quan hệ như vậy, có những điểm rất chung mà ở giao dịch nào cũng phải có. Chẳng hạn, trong quan hệ mua o to thì bên bán phải có quyền bán xe, phải giao xe và bên mua phải trả tiền … Hoặc quan hệ cho thuê nhà, thì bên cho thuê phải có quyền cho thuê, phải chuyển quyền sử dụng cho bên thuê, nhưng được bảo lưu quyền sở hữu; còn bên thuê thì có nghĩa vụ trả tiền thuê, có nghĩa vụ bảo quản nhà và trả lại nguyên trạng sau khi chấm dứt hợp đồng thuê.

Tuy nhiên, tùy thuộc vào thực tế, mà mỗi quan hệ như vậy, lại có những đặc thù riêng, không trùng và giống với cùng quan hệ của người khác. Chẳng hạn, A cho B thuê 01 căn biệt thự, D cho E thuê 01 căn biệt thự, nhưng quan hệ giữa A và B sẽ khác với quan hệ giữa D và E. Có thể trong quan hệ giữa A và B là mối quan hệ của hai người rất gần gũi, có cơ sở đáng tin cậy, nên quy định hợp đồng chỉ cần đơn giản, ngắn gọn. Nhưng giữa D và E lại là hai người hoàn toàn xa lạ, biệt thự của D lại rất đắt tiền và có nhiều nội thất xa xỉ, thì bản hợp đồng giữa D và E lại phải rất chi tiết và đầy đủ.

Khi xác định được quan hệ hợp đồng rõ ràng, thì bạn vạch ra những nội dung căn bản, chung nhất, thực ra là có ba rem chung mà bạn đã được đào tạo để soạn thảo hợp đồng. Hoặc bạn cũng có thể mở quy định của Bộ Luật dân sự ra, thì đều có đầy đủ. Tuy nhiên, như tôi đã nói, thì không có quan hệ nào giống quan hệ nào, nên việc khó hơn là bạn phải tìm được các điểm riêng trong quan hệ mà bạn sẽ xây dựng hợp đồng. Bạn cần ngồi viết ra những gạch đầu dòng các điểm riêng  đó, và suy nghĩ xem là với mỗi vấn đề riêng như thế thì nên quy định như thế nào để có lợi nhất cho khách hàng của mình. Nên viết như thế nào, trình bày như thế nào. Viết thế nào để tránh hiểu nhầm, viết thế nào để có khả năng ứng dụng vào thực tiễn nhất.

Như vậy, bạn đi từ những vấn đề chung đến vấn đề riêng, đi từ khái quát đến cái cụ thể, lập ra được một dàn bài chi tiết, mà có thể gọi là Bản các điều kiện và điều khoản hợp đồng, sau đó bạn có thể ngồi viết thành hợp đồng hoàn chỉnh. Với các hợp đồng lớn và quan trọng, thì các bên nên đàm phán Bản các điều kiện và điều khoản trước. Sau khi thống nhất mới soạn thảo hợp đồng chi tiết và đàm phán về câu chữ văn bản.

Nhiều bạn thiếu kinh nghiệm, lọ mọ ngồi viết hợp đồng, nhưng sau khi phản biện thì phải ngồi viết lại toàn bộ. Làm như vậy sẽ rất mất thời gian các bạn ạ.

Vấn đề thứ hai mà tôi nhấn mạnh trong buổi hôm nay, đó là bạn cần xác định rõ bạn đang bảo vệ cho ai khi soạn thảo hợp đồng. Nói cách khác, thế đứng và vị trí của bạn khi soạn thảo hợp đồng. Nếu khách hàng của bạn là bên cơ trên, có thế mạnh hơn, có khả năng gây sức ép với bên kia thì cách thức soạn thảo hợp đồng sẽ hoàn toàn khác. Tôi nói ví dụ, bạn giúp chủ đầu tư soạn thảo hợp đồng mua bán căn hộ, thì thế đứng của bạn sẽ hoàn toàn khác với trường hợp của người soạn thảo hợp đồng cho người mua. Ví dụ tương tự nếu bạn soạn thảo hợp đồng cho ngân hàng, thì thế đứng của bạn sẽ khác với thế của bên đi vay vốn.

Tùy vào thế đứng của người soạn thảo hợp đồng mà bạn cần vận dụng những kỹ năng soạn thảo khác nhau. Nếu bạn ở cơ trên, thì hợp đồng luôn có những điều khoản chủ động, áp đặt và đưa nhiều quy định chi tiết mà pháp luật không có quy định. Nhưng nếu bạn ở cơ dưới, thì rõ ràng là điều khoản của bạn sẽ phải có những điều khoản bị động, chống đỡ và thường viện dẫn tới pháp luật để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng của mình. Nếu bạn ở cơ dưới mà soạn thảo một bản hợp đồng kiểu cơ trên thì sẽ bị bên kia bác bỏ và viết lại từ đầu ngay. Lưu ý là nếu bạn viết ra một bản hợp đồng mà gửi cho đối tác để rồi họ viết lại một bản khác thì khách hàng của bạn sẽ vô cùng bất lợi. Ở bất kỳ trường hợp nào, nếu bạn là người viết hợp đồng từ đầu, thì sẽ dễ cài cắm các điều khoản có lợi hơn.

Vấn đề thứ ba, đó là phân biệt sự khác nhau giữa việc soạn thảo một bản hợp đồng từ đầu với việc review, soát xét một bản hợp đồng do người khác dự thảo từ trước.

Rất nhiều trường hợp, bạn sẽ phải review, soát xét một bản hợp đồng do người khác đã dự thảo từ trước. Trong trường hợp bạn là người review, soát xét thì bạn đã ở thế bị động, và kỹ năng soạn thảo của bạn có tính phòng thủ hơn là chủ động.

Có những ví dụ thực tế cho thấy, có nhiều bạn đã xóa luôn bản dự thảo của đối tác và viết lại một bản hợp đồng mới, từ đầu. Thực ra thì làm như vậy sẽ không hợp lí và không được lịch sự cho lắm, nhất là khi hai bên chủ thể hợp đồng có quan hệ sức mạnh tương đồng và bình đẳng với nhau. Bạn chỉ có thể viết lại nếu bạn ở thế cơ trên hoặc có khả năng áp đặt.

Tôi nghĩ các bạn làm như vậy là do không tự tin, hoặc kiến thức và kỹ năng không đủ sâu để có thể phản bác lại ý kiến của người khác nên cố tình làm theo đúng bài mà mình chuẩn bị sẵn.

Khi phải review, soát xét hợp đồng, bạn cần bắt lỗi, tức là chỉ ra những cái sai rõ ràng của dự thảo để bác bỏ. Bạn không nên xóa bỏ một cách cảm tính, chung chung mà không giải thích. Lưu ý là khi review, soát xét hợp đồng thì bạn luôn để trackchange hoặc đánh dấu vào những phần mà bạn chỉnh sửa để đối tác tiện theo dõi.

Hết phần 1

Mời các bạn xem tiếp phần 2

socail

 

Chat zalo